Polski rynek pracy w ciągu ostatnich lat uległ głębokiej transformacji, a jednym z kluczowych czynników tej zmiany była i wciąż jest obecność pracowników zagranicznych, przede wszystkim z Ukrainy. Wojna rozpoczęta w 2022 roku przyniosła masowy napływ uchodźców z tego państwa, głównie kobiet i dzieci, a jednocześnie przyczyniła się do tego, że wielu ukraińskich mężczyzn, po początkowej fali powrotów do ojczyzny, zdecydowało się na dłużej pozostać w Polsce. Ukraińscy pracownicy w istotny sposób wypełnili luki w wielu sektorach polskiej gospodarki: od budownictwa, przez produkcję i logistykę, aż po rolnictwo i usługi. Obecnie, gdy na arenie międzynarodowej coraz częściej mówi się o zakończeniu konfliktu, a prezydent USA Donald Trump podejmuje rozmowy zarówno z Władimirem Putinem (szczyt w Alasce), jak i Wołodymyrem Zełenskim (spotkanie w Waszyngtonie), pojawia się pytanie: co stanie się z rynkiem pracy w Polsce, gdy wojna dobiegnie końca? Scenariusz I: Masowy powrót Ukraińców – migracja powrotna Jednym z najbardziej naturalnych scenariuszy jest powrót wielu Ukraińców do kraju. Przyczyną takiej decyzji będzie przede wszystkim konieczność odbudowy państwa. Zniszczenia wojenne są ogromne – dotyczą infrastruktury, przemysłu, mieszkalnictwa i sektora publicznego. Oznacza to, że Ukraina po wojnie stanie się wielkim placem budowy. Międzynarodowe fundusze odbudowy, środki z Unii Europejskiej, USA czy instytucji globalnych sprawią, że na miejscu pojawią się nie tylko nowe inwestycje, ale i atrakcyjne finansowo miejsca pracy. W naturalny sposób wielu Ukraińców będzie chciało uczestniczyć w odbudowie własnego kraju, zwłaszcza że oznacza to szansę na stabilne zatrudnienie, lepsze perspektywy w dłuższej perspektywie i możliwość życia w ojczyźnie. Powroty będą podyktowane również względami rodzinnymi. Setki tysięcy rodzin pozostają rozdzielone od 2022 roku, a zakończenie wojny będzie naturalną okazją do ponownego połączenia bliskich i odbudowy życia w ojczyźnie. Dla Polski taki scenariusz oznacza jednak poważne zagrożenie. Odpływ pracowników z Ukrainy mógłby pogłębić braki kadrowe w sektorach, które już dziś zmagają się z deficytem rąk do pracy. Mowa tu szczególnie o budownictwie, logistyce, przemyśle spożywczym, rolnictwie czy usługach. W efekcie pracodawcy będą musieli konkurować o każdego dostępnego pracownika, co przełoży się na wzrost kosztów zatrudnienia, a w dłuższej perspektywie także na podwyżki cen produktów i usług. Rozwiązaniem może być aktywna dywersyfikacja źródeł rekrutacji, otwarcie się na kandydatów z innych krajów Europy Wschodniej, Azji czy Afryki, a także intensyfikacja inwestycji w automatyzację i robotyzację procesów. Równocześnie kluczowe będzie oferowanie atrakcyjnych warunków pracy, które zachęcą część Ukraińców do pozostania w Polsce na dłużej. Scenariusz II: Zwiększony napływ Ukraińców do Polski Nie można jednak wykluczyć, że zakończenie wojny doprowadzi do sytuacji odwrotnej – do nasilenia migracji zarobkowej z Ukrainy do Polski. Powodem byłoby zniesienie ograniczeń w mobilności mężczyzn, którzy od 2022 roku nie mogą opuszczać kraju z powodu obowiązku obronnego. Kiedy wojna się skończy, miliony mężczyzn w wieku produkcyjnym uzyskają możliwość wyjazdu za granicę. Wielu z nich będzie chciało w krótkim czasie zarobić pieniądze na odbudowę własnych domów, spłatę zobowiązań czy inwestycje w przyszłość rodziny. Polska, jako najbliższy i kulturowo najbliższy sąsiad, będzie naturalnym kierunkiem takiej migracji. Atutem Polski pozostaje bliskość geograficzna, wyższe zarobki niż w Ukrainie oraz fakt, że wielu pracowników ma już doświadczenie w pracy w naszym kraju. Istnieją także rozbudowane sieci migracyjne – znajomi i rodzina, którzy od kilku lat mieszkają i pracują w Polsce, ułatwią nowym przyjezdnym aklimatyzację i szybkie wejście na rynek pracy. Dla polskich pracodawców taki scenariusz oznacza krótkoterminowo dużą szansę. Zyskują oni dostęp do szerokiej puli pracowników, co pozwala ograniczyć niedobory kadrowe i realizować nowe projekty inwestycyjne. Szczególnie korzystne będzie to dla branż wymagających dużych zasobów pracy fizycznej: budownictwa, magazynowania, produkcji czy rolnictwa. Scenariusz III: migracja sezonowa i cykliczna Kolejnym prawdopodobnym modelem jest migracja sezonowa. Wielu Ukraińców, po zakończeniu wojny, będzie chciało odbudowywać swoje życie w ojczyźnie, a jednocześnie podejmować krótkookresową pracę w Polsce, aby zwiększyć dochody. Polska mogłaby wówczas stać się dla nich miejscem sezonowego zarobku – podobnie jak Niemcy czy Holandia dla Polaków w ostatnich dekadach. Taki model migracji pozwoli Ukraińcom pozostawać blisko rodziny, a jednocześnie korzystać z lepiej płatnych miejsc pracy. Z punktu widzenia pracodawców byłby to scenariusz dający pewną przewidywalność: można planować rekrutacje z wyprzedzeniem, w określonych miesiącach, dostosowując ją do potrzeb produkcji czy zbiorów. Problemem pozostanie jednak wysoka rotacja. Sezonowy charakter zatrudnienia nie sprzyja budowaniu lojalności, a pracodawcy muszą liczyć się z koniecznością stałego wdrażania nowych osób. Działania wyprzedzające – jak przygotować się na każdy scenariusz? Niezależnie od tego, jak potoczy się wojna, pracodawcy powinni już teraz podejmować działania wyprzedzające. Po pierwsze, konieczna jest dywersyfikacja źródeł rekrutacji – nie można polegać wyłącznie na pracownikach z jednego kraju. Po drugie, firmy powinny inwestować w programy zwiększające retencje pracowników, obejmujące nie tylko płace, ale też zakwaterowanie, kursy językowe, programy lojalnościowe czy opiekę nad rodziną. Równie ważne jest inwestowanie w automatyzację i szkolenia, które pozwolą zwiększyć efektywność procesów i uniezależnić się częściowo od wahań migracyjnych. Warto też rozwijać elastyczne modele zatrudnienia – od pracy sezonowej, przez zatrudnienie tymczasowe po kontrakty hybrydowe – a także własne bazy sprawdzonych kandydatów, z którymi firma może odnawiać współpracę w kolejnych latach. Wreszcie, nie można zapominać o integracji i zarządzaniu różnorodnością. W miarę jak zespoły będą coraz bardziej międzynarodowe, niezbędne staną się programy międzykulturowe i szkolenia z komunikacji, które zmniejszą ryzyko konfliktów i zwiększą efektywność pracy. Rola agencji pracy w czasach niepewności W każdym z tych scenariuszy kluczową rolę mogą odgrywać agencje pracy. To one posiadają doświadczenie, narzędzia i sieci kontaktów pozwalające szybko reagować na zmiany migracyjne, prowadzić rekrutacje w różnych krajach, wspierać procesy legalizacji zatrudnienia oraz zapewniać pracownikom zakwaterowanie, transport i pomoc w integracji. Agencje pracy dysponują również wiedzą rynkową – śledzą trendy migracyjne, analizują przepływy kadrowe i potrafią doradzać pracodawcom w zakresie długofalowych strategii. W obliczu niepewności geopolitycznej taka współpraca staje się gwarancją stabilności kadrowej i bezpieczeństwa procesów biznesowych. Dla pracodawców oznacza to, że partnerstwo z profesjonalną agencją pracy tymczasowej nie jest jedynie wsparciem rekrutacyjnym, ale inwestycją w przewagę konkurencyjną i odporność organizacji na zmiany. Niezależnie od tego, czy Ukraińcy wrócą do ojczyzny, przyjadą liczniej do Polski, czy też wybiorą model sezonowy – agencja pracy może stać się kluczowym filarem stabilności i rozwoju firmy. Podsumowanie Przyszłość polskiego rynku pracy po zakończeniu wojny w Ukrainie nie jest jednoznaczna. Możliwe są różne ścieżki – od masowych powrotów, przez wzmożoną migrację do Polski, aż po sezonowy model zatrudnienia. Każdy z tych scenariuszy niesie zarówno szanse, jak i ryzyka. Jedno pozostaje pewne: wygrywać będą ci pracodawcy, którzy już dziś podejmą działania wyprzedzające – dywersyfikują źródła rekrutacji, inwestują w automatyzację, dbają o lojalność pracowników i budują stabilne partnerstwa z agencjami pracy. To właśnie te elementy pozwolą polskim firmom utrzymać konkurencyjność w czasach niepewności i dynamicznych zmian.
